Kovačica kao dom najlepšeg slikarstva u Srbiji

Ušuškana u zagrljaj ravnica južnog Banata, u čudesnoj atmosferi seoskih predela, nalazi se Kovačica – centar slovačkog naivnog slikastva. Mala varošica je poznata je po velikom broju umetnika koji ovde žive, rade i stvaraju.

Inspirisana prirodom, seoskim načinom života u prostranim vojvođanskim ravnicama, nastaju jedinstvena umetnička dela od velike vrednosti i značaja. Sa mnogo ljubavi, posvećenosti i talenta, slikari naivne umetnosti u Kovačici stvaraju na platnu, šamlicama i tikvama.

Od umetnika opštine Kovačica naivna umetnost je napravila svetski poznat brend, a poznavaoci ovog pravca ih nazivaju i „slikarima čistog srca”. Glavni razlog tome je neopterećenost školskim poznavanjem slikarskih pravila, i širokouman pristup onome što rade.

Slika sela Kovačice

Naivna umetnost ovih prostora

Začeci naivne umetnosti u Jugoslaviji vezuju se za ime hrvatkog slikara Krste Hegdušića, koji se izdvajao po velikom zalaganju za jednu novu, neelitističku umetnost. Njegov najplodniji period stvaranja, otpočeo je upoznavanjem sa Ivanom Generalićem, tada petnaestogodišnjim, samoukim slikarem iz mesta Hlebine, kraj reke Drine.

Generalić je, naročito u godinama neposredno nakon rata, postao vrlo prepoznatljiv, i danas se smatra, ne samo začetnikom „Hlebinske škole naivnog slikarstva” već i jednim od najznačajnijih slikara u svetu, u toj oblasti likovnog izražavanja.

U to vreme, slikari su mahom kopirali motive sa razglednica i kalendara, slikajući sve ono čega nije bilo u Banatu. Vremenom su gradili sopstvene stilove, pa danas umetnici stvaraju jedinstvene motive sa mnoštvom boja i detalja.

Po čemu je umetnost ovog prostora tako posebna? Kada je u pitanju Kovačica slikarstvo ovog predela je inpirisano zavičajem, ljubavlju, običajima i prikazivanju seoskog načina života, kao i dominaciji žute, crvene i zene boje.

Slikarska kolonija Kovačica

Kao osnovna prepoznatljivost turističke ponude u opštini Kovačica naivna umetnost ovog grada je postala brend svetskih razmera sa specifičnostima i osobenostima vezanim za Kovačicu.

Kulturna svest srpskih Slovaka je iz svog zavičaja prodrla na sve kontinente i čvrsto se usidrila u kulturnoj svesti slikara. Ljubav prema lepom, potreba da se unutrašnji nemir i umetničko nadahnuće izraze bojama i želja da se sačuva tradicija i folklor i izrazi poštovanje prema svom mestu, njegovim žiteljima, životu u njemu, dovelo je do toga da je Kovačica ”Art colony” zauzela visoko mesto u svetu umetnosti.

Dug prema svom mestu i svojoj tradiciji, samouki slikari iz Kovačice plaćaju stvaranjem autentičnih dela koja oslikavaju njihovu tradiciju, folklor, običaje, poljske poslove i obrede iz njihove ravnice, koji su sačuvani do današnjeg dana.

Naivno slikarstvo ljudi u selu

Kovačica galerija naivne umetnosti

„Naivna” Kovačica slike svojih umetnika izlaže u galeriji umetnosti, koja je sa radom počela davnog 15. maja 1955. godine, na prvom spratu Doma kulture. Umetnici tog kraja odlučili su da svake godine doniraju galeriji po jednu sliku, ne bi li stvorili prihvatljiv fond. Danas galerija ima zgradu okruženu ateljeima naivnih slikara i raspolaže fondom od 821 slika.

Opština Kovačica naivno slikarstvo svojih umetnika prikazuje na različitim kulturnim događajima, a najznačajniji je  tradicionalna izložba slika Kovačički oktobar, na kojem ljubitelji naivne, mile umetnosti imaju priliku da uživaju i kupe neku sliku iz zbirke  „Uramljene uspomene”.

Galerija naivne umetnosti Kovačica sarađuje sa još dve galerije u kojima izlažu slikari ovog modernog pravca, a to su:

  • Galerija naivnog slikarstva u Uzdinu
  • Galerija naive u Padini

Kovačica slikari svetskog kalibra

U varoši Kovačica slikari imaju zajedničko stilsko obeležje, zbog čega su i prvobitno nazvani školom. Sadržaji njihovih slika su nostalgične idilične teme koje pričaju o prošlosti, o životu na ulicama, o seoskim dvorištima, radu na poljima, zlatnoj banatskoj žitnici… Prikazuju ambijente seoskih soba sa starim ćilimima i predmetima. Ređe se javljaju portreti i mrtva priroda.

Na taj način prepoznaju se slikari Martin Paluška, Jan Sokol, Jan Knjazović, Martin Jonaš, Zuzana Halupova, Alžbeta Čižikova, Pavel Hajko, Zuzana Vareska i drugi. Galerija naivne umetnosti Kovačica je najposećeniji objekat na području opštine, prvenstveno zbog slikara Zuzane Halupove i Martina Jonaša.

U stalnoj postavci galerije „Babka” nalazi se 31 slika Zuzane Halupove. To su sve ulja na platnu, kao i njen štafelaj, diplome i bista. Stalna postavka Martina Jonaša broji 28 ulja na platnu. Galerija „Babka” funkcioniše po Uneskovom principu ”Living human treasure” – živog ljuskog blaga, koji podrazumeva besplatno generacijsko prenošenje znanja i veština u izradi umetničkih predmeta i suvenira.

Kada je u pitanju naivna umetnost Kovačica se proslavila i imenima poput Vladimira Boboša koji je prvi u Kovačici počeo da slika, Jana Sokola i Janka Brašića. Svi su oni samouko slikari koji su ljubav prema domovini i slikarstvu širili i van granica naše zemlje, po Rusiji i Grčkoj, stvarajući za sobom besmrtu zaostavštinu koja može stati rame uz rame sa slikarima poput Anrija Rusoa, Ševala, Edvarda Hiksa, Ligabue i Nedelčeva.
Godinama unazad, na prostoru Vojvodine razvijala se specifična umetnost, koja je 18. juna 2012. godine upisana i u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije. Na taj način, jedinstvenost naivnih slikara Slovaka u Srbiji još jednom je potvrđena. Preporučujemo vam da posetite ovo mirno vojvođansko selo i uživate u bogatom stvaralaštvu koje su slikari naive ostavili iza sebe.

Autor:

Anica Petković